Cửa trượt (cửa lùa) giúp nhà nhỏ tiết kiệm diện tích vì cánh không quét một vòng cung khi mở; có bốn kiểu chính: cửa lùa ray dưới, cửa lùa treo ray trên, cửa lùa âm tường và cửa xếp gấp. Đổi lại, cửa lùa thường kém kín âm, kín mùi hơn cửa mở quay, và cần giữ ray sạch. Chọn cửa lùa hợp nhất cho tủ, phòng thay đồ, bếp, ban công, và cân nhắc kỹ với phòng ngủ, nhà vệ sinh.
Cửa quay chiếm bao nhiêu chỗ
Một cánh cửa quay rộng 0,8 m khi mở sẽ quét một vùng gần một phần tư hình tròn bán kính 0,8 m, khoảng nửa mét vuông sàn không đặt được đồ. Trong căn hộ nhỏ, phòng ngủ 9–10 mét vuông, nửa mét vuông ấy có thể là chỗ cho một tủ đầu giường hoặc một lối đi thoải mái. Đó là lý do cửa lùa được ưa ở nhà nhỏ.
Bốn kiểu cửa lùa
| Kiểu | Cấu tạo | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|---|
| Ray dưới | Bánh xe chạy trên ray ở sàn, ray dẫn hướng trên | Chắc, chịu cánh nặng (cửa nhôm kính ban công) | Ray sàn bám bụi, có thể vấp |
| Treo ray trên | Bánh xe treo trên ray ở trần hoặc đầu tường, sàn chỉ có chốt dẫn hướng nhỏ | Sàn phẳng, dễ lau, không vấp | Cần tường, dầm đủ chắc để treo; khe hở dưới chân cửa |
| Âm tường | Cánh trượt vào trong hốc giữa hai lớp tường | Khi mở, cánh biến mất, gọn nhất | Phải làm từ lúc xây hoặc sửa lớn; khó sửa khi hỏng bánh |
| Xếp gấp (bi-fold) | Nhiều cánh hẹp gấp lại như quyển sách | Mở rộng gần hết chiều ngang, ít chiếm chỗ | Nhiều bản lề, nhiều điểm hỏng hơn |
Ngoài ra còn kiểu "cửa lùa kho thóc" (barn door) treo ngoài mặt tường, đang được ưa trong trang trí; trông đẹp nhưng hở hai bên, kém kín âm.
Dùng cửa lùa ở đâu hợp nhất
- Tủ quần áo, phòng thay đồ: hợp nhất, không cần kín âm.
- Bếp mở thông với phòng khách: cửa lùa kính giúp đóng lại khi nấu nướng nhiều mùi, mở ra khi cần rộng.
- Cửa ban công, ra sân: cửa lùa nhôm kính ray dưới, mở rộng tầm nhìn.
- Chia phòng khách, phòng làm việc: cửa lùa nhiều cánh hoặc xếp gấp.
- Phòng ngủ: dùng được nếu chấp nhận kín âm kém hơn; chọn loại có gioăng, chổi bịt khe.
- Nhà vệ sinh: cân nhắc kỹ; cửa lùa khó kín mùi, kín hơi nước. Nếu dùng, chọn loại có gioăng tốt, vật liệu chịu nước, và có quạt hút.
Những chi tiết quyết định cửa lùa có êm hay không
- Bánh xe và ray: bánh xe có vòng bi, ray nhôm hoặc thép chắc chạy êm và bền hơn bánh nhựa rẻ. Đây là phần quyết định tuổi thọ.
- Giảm chấn: bộ giảm chấn ở hai đầu ray giúp cánh dừng êm, không đập mạnh, giảm nguy cơ kẹp tay.
- Tay nắm âm: cửa lùa nên dùng tay nắm âm (khoét lõm) để cánh trượt sát tường không vướng.
- Chổi, gioăng bịt khe: giảm gió lùa, bụi, tiếng ồn và côn trùng.
- Chốt khoá: cửa lùa cần loại khoá móc riêng, khác cửa quay.
Bảo dưỡng
- Hút bụi ray dưới hằng tuần ở cửa ban công, nơi cát bụi nhiều.
- Kiểm tra bánh xe vài tháng một lần: cánh có trượt nhẹ không, có tiếng lạ không.
- Chỉnh độ cao bánh xe nếu cánh cọ ray hoặc khe dưới không đều.
- Không treo đồ nặng lên cánh cửa lùa treo, tránh làm lệch ray.
- Thay bánh xe kịp thời khi vỡ, mòn; để lâu sẽ làm hỏng cả ray.
An toàn với cửa lùa
- Kẹp tay: ngón tay trẻ có thể kẹt giữa cánh và khung khi kéo nhanh; bộ giảm chấn và chặn cửa giúp giảm nguy cơ.
- Cửa kính lùa: dùng kính an toàn và dán dải nhận biết ngang tầm mắt, vì cửa kính đóng rất dễ bị tưởng là đang mở.
- Cửa ban công: lắp chốt khoá trên cao hoặc khoá trẻ em để trẻ không tự mở ra ban công.
- Cánh rơi: cửa lùa treo phải có chặn chống trật ray; cánh trật ray có thể đổ.
Cửa lùa trong nhà Việt xưa
Cửa lùa không phải phát minh mới. Nhà phố cổ Hội An, nhà sàn Thái có cửa ván lùa trong rãnh; nhà Nhật có fusuma, shoji trượt từ nhiều thế kỷ. Nguyên lý giống nhau: tiết kiệm chỗ, mở rộng được không gian khi cần. Cửa lùa hôm nay chỉ thay rãnh gỗ bằng ray kim loại và bánh xe có vòng bi.
Góc nhìn hôm nay
Trong căn hộ nhỏ, đổi một hai cánh cửa quay thành cửa lùa có thể khiến căn phòng rộng ra trông thấy. Nhưng đừng đổi tất cả. Phòng ngủ cần yên tĩnh, nhà vệ sinh cần kín mùi: ở những chỗ ấy, một cánh cửa quay tốt vẫn làm việc tốt hơn. Cửa lùa đẹp nhất khi được dùng đúng chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Cửa lùa có những kiểu nào?
Có bốn kiểu chính: cửa lùa ray dưới, cửa lùa treo ray trên, cửa lùa âm tường trượt vào hốc tường và cửa xếp gấp nhiều cánh. Ngoài ra có kiểu cửa lùa kho thóc treo ngoài mặt tường.
Có nên dùng cửa lùa cho phòng ngủ?
Dùng được nếu chấp nhận kín âm kém hơn cửa quay. Nên chọn loại có gioăng, chổi bịt khe và ray, bánh xe tốt để giảm tiếng ồn và gió lùa.
Cửa lùa nhà vệ sinh có tốt không?
Cần cân nhắc vì cửa lùa khó kín mùi và hơi nước. Nếu dùng, chọn vật liệu chịu nước, có gioăng tốt và lắp quạt hút để thoát ẩm.
Cửa lùa bị nặng, khó kéo phải làm sao?
Hút bụi, lau sạch ray, kiểm tra bánh xe có vỡ, mòn không, chỉnh độ cao bánh xe. Bánh xe hỏng nên thay sớm để không làm hỏng ray; cánh kính lớn nên nhờ thợ tháo.