Cửa kêu cót két thường do một trong năm chỗ: bản lề khô hoặc gỉ, vít bản lề lỏng làm cánh cọ khung, lưỡi gà ổ khoá cọ vào ke, bánh xe và ray cửa trượt bẩn, hoặc gioăng cao su khô cứng. Cách nhanh nhất là nghe xem tiếng phát ra từ đâu khi mở chậm cửa, rồi xử lý đúng chỗ: lau sạch, bôi trơn, siết vít, chỉnh lại. Phần lớn việc này tự làm được trong mười lăm phút với một chiếc tua vít và một lọ dầu.
Bước một: nghe cho đúng chỗ
Mở và đóng cửa thật chậm, áp tai gần từng vị trí:
| Tiếng phát ra ở đâu | Thường là do |
|---|---|
| Phía bản lề, đều suốt khi cánh xoay | Chốt bản lề khô, gỉ, bám bụi |
| Ở một điểm khi cánh gần đóng | Cánh cọ vào khung hoặc sàn do xệ |
| Lúc cửa sập vào, tiếng "cạch" rít | Lưỡi gà ổ khoá cọ vào ke (bát khoá) lệch |
| Cửa trượt rít, rung | Bánh xe khô, mòn, ray bẩn hoặc cong |
| Tiếng "bịch" hoặc ken két ở mép | Gioăng cao su khô, cứng, bong |
| Cửa bản lề sàn kêu, đóng không êm | Bản lề sàn thiếu dầu, chỉnh sai lực |
Bản lề kêu: lau rồi mới bôi
- Lau sạch bụi bám quanh bản lề bằng khăn khô, bàn chải nhỏ.
- Bôi trơn: nhỏ vài giọt dầu (dầu máy khâu, dầu đa năng) vào khe trên đầu chốt, hoặc tháo chốt ra (với bản lề lá có chốt rời) bôi một lớp mỏng mỡ hoặc sáp nến rồi lắp lại.
- Mở đóng vài lần cho dầu thấm đều.
- Lau dầu thừa để không chảy xuống cánh, sàn.
Dầu xịt đa năng giúp nhanh, nhưng bay hơi và bám bụi sau một thời gian; mỡ, sáp giữ lâu hơn. Nếu bản lề đã gỉ nặng, mòn chốt, lắc lư, nên thay bản lề mới cùng kích thước và số lỗ vít.
Mẹo của ông bà: chà một ít sáp nến hoặc xà phòng khô vào chốt bản lề cũng giảm kêu được một thời gian. Không dùng dầu ăn vì dễ bị ôi, bám bẩn, dính.
Cánh cọ khung: siết vít
Khi cửa kêu ở một điểm cụ thể và thấy vệt mòn trên khung, sàn, thường là cánh đã xệ:
- Kiểm tra vít bản lề trên cùng trước, vì bản lề trên chịu lực kéo lớn nhất.
- Siết chặt tất cả vít ở cả lá bên cánh và lá bên khung.
- Nếu vít quay tròn không ăn: lỗ vít đã toe. Tháo vít, nhét vài que tăm gỗ có quét keo vào lỗ, bẻ bằng mặt, đợi keo khô rồi bắt vít lại. Hoặc thay vít dài hơn để ăn vào phần gỗ chắc của khung.
- Nếu đã siết mà vẫn cọ: cửa có thể bị nở do ẩm (xem bài cửa gỗ nở mùa nồm) hoặc khung bị lệch, cần thợ.
Ổ khoá, lưỡi gà kêu
Khi cửa đóng, lưỡi gà (chốt nghiêng) của ổ khoá trượt vào lỗ trên tấm ke gắn ở khung. Nếu ke lệch, lưỡi gà cọ mạnh, kêu rít và cửa khó đóng.
- Bôi một chút mỡ hoặc sáp lên lưỡi gà.
- Quan sát vết cọ trên ke: nếu lệch nhiều, nới vít ke, dịch ke lên xuống một chút cho thẳng lưỡi gà, rồi siết lại.
- Không xịt dầu thẳng vào lõi khoá chìa nếu nhà sản xuất không khuyên vậy; nhiều loại lõi khoá cần chất bôi trơn khô (như bột chì) thay vì dầu.
Cửa trượt rít
- Hút bụi, lau sạch ray dưới, lấy hết cát, tóc, vụn nhỏ. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất.
- Kiểm tra bánh xe: nhấc nhẹ cánh xem bánh xe còn quay trơn không. Bánh xe vỡ, mòn thì nên thay; với cánh kính lớn, việc tháo cánh nên để thợ vì cánh rất nặng.
- Chỉnh độ cao bánh xe: nhiều cửa nhôm trượt có vít chỉnh ở chân cánh, chỉnh để cánh không cọ ray.
- Không bôi mỡ lên ray ở chỗ hay có bụi; mỡ bám cát còn làm hỏng bánh nhanh hơn. Dùng chất bôi trơn khô hoặc theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Gioăng cao su khô cứng
Gioăng ở cửa nhôm, cửa nhựa, cửa chống cháy theo thời gian bị lão hoá dưới nắng, khô cứng, co lại, có thể gây tiếng ken két khi đóng. Lau gioăng bằng khăn ẩm; có thể dùng chất dưỡng cao su chuyên dụng. Gioăng đã nứt, co, bong nên thay mới, vừa hết kêu vừa kín gió, kín nước trở lại.
Khi nào nên gọi thợ
- Cửa gỗ đặc nặng xệ nhiều, khung bị lệch, nứt.
- Cửa kính cường lực trên bản lề sàn kêu, đóng không về vị trí.
- Cửa nhôm trượt kính lớn cần tháo cánh thay bánh xe.
- Cửa chống cháy không tự đóng, tay co bị chảy dầu.
- Cửa cuốn kêu to, chạy giật.
Góc nhìn hôm nay
Tiếng cửa kêu từng được giữ lại có chủ ý ở nhà xưa, như một chiếc chuông báo có người ra vào. Ở nhà hôm nay, nó thường chỉ là dấu hiệu cửa cần chăm sóc. Một lịch nhỏ, mỗi năm hai lần trước mùa nồm và trước mùa hanh, kiểm tra và tra dầu tất cả bản lề, lau ray cửa trượt, giúp cả nhà yên tĩnh hơn và cửa bền hơn nhiều năm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cửa kêu cót két?
Thường do bản lề khô hoặc gỉ, vít bản lề lỏng làm cánh cọ khung, lưỡi gà ổ khoá cọ vào ke lệch, bánh xe và ray cửa trượt bẩn, hoặc gioăng cao su khô cứng.
Bôi gì vào bản lề cho hết kêu?
Lau sạch rồi nhỏ dầu máy khâu, dầu đa năng hoặc bôi một lớp mỏng mỡ, sáp nến vào chốt bản lề, mở đóng vài lần cho thấm. Không nên dùng dầu ăn vì dễ ôi và bám bẩn.
Cửa trượt bị rít phải làm sao?
Hút bụi và lau sạch ray, kiểm tra bánh xe còn quay trơn không, chỉnh độ cao bánh xe nếu có vít chỉnh. Không bôi mỡ lên ray hay bụi vì mỡ bám cát làm hỏng bánh nhanh hơn.
Lỗ vít bản lề bị toe thì sửa thế nào?
Tháo vít, nhét vài que tăm gỗ có quét keo vào lỗ, bẻ bằng mặt, đợi keo khô rồi bắt vít lại, hoặc thay vít dài hơn để ăn vào phần gỗ chắc của khung.