Cửa sổ thông gió tốt nhất khi gió có đường vào và đường ra: mở cửa sổ ở hai phía đối diện hoặc hai bức tường khác nhau của phòng (thông gió xuyên phòng), hoặc kết hợp cửa thấp lấy gió vào với ô thoáng cao cho khí nóng thoát ra. Một cửa sổ duy nhất chỉ trao đổi được ít không khí. Về ánh sáng, cửa sổ hướng bắc, hướng nam cho ánh sáng dịu, đều; hướng tây cần che nắng chiều. Mở cửa sổ đúng lúc, đóng đúng lúc, nhất là mùa nồm, cũng quan trọng như thiết kế cửa.
Vì sao phòng kín gây mệt
Trong một phòng ngủ đóng kín cửa cả đêm, nồng độ khí CO2 do người thở ra tăng dần. Các nghiên cứu về chất lượng không khí trong nhà cho thấy nồng độ CO2 cao có liên quan tới cảm giác ngột ngạt, buồn ngủ, khó tập trung. Phòng kín còn tích hơi ẩm, mùi, bụi, các chất bay hơi từ đồ nội thất mới. Thông gió là cách đơn giản và rẻ nhất để làm loãng những thứ ấy.
Ở Việt Nam, nhiều căn hộ và nhà phố có phòng ngủ chỉ một cửa sổ nhỏ, hoặc không có cửa sổ ra ngoài trời. Điều hoà làm mát nhưng phần lớn chỉ tuần hoàn không khí trong phòng, không thay khí tươi.
Ba kiểu thông gió tự nhiên
| Kiểu | Cách làm | Hiệu quả |
|---|---|---|
| Một phía | Chỉ mở một cửa sổ | Thấp; không khí trao đổi chậm, chủ yếu nhờ gió xoáy và chênh nhiệt |
| Xuyên phòng | Mở cửa ở hai phía đối diện hoặc hai tường khác nhau | Cao; gió có đường vào và ra, phòng mát nhanh |
| Hiệu ứng ống khói | Cửa thấp lấy gió vào, ô thoáng, giếng trời, cửa mái cao cho khí nóng ra | Tốt ngay cả khi ít gió; hợp nhà ống, nhà nhiều tầng |
Với nhà ống ở đô thị Việt Nam, kiểu thứ ba rất hiệu quả: giếng trời ở giữa hoặc cuối nhà, có lam hoặc cửa mái mở được, tạo thành một ống khói tự nhiên hút hơi nóng lên và kéo gió từ mặt tiền, mặt hậu vào.
Vị trí cửa sổ
- Đón hướng gió mát: ở miền Bắc mùa hè chủ yếu gió nam, đông nam; ở miền Nam có gió tây nam mùa mưa, gió đông bắc mùa khô. Quan sát hướng gió thực tế ở chỗ mình ở, vì nhà cao tầng xung quanh có thể làm đổi hướng gió.
- Cửa vào thấp, cửa ra cao: giúp luồng gió đi qua vùng người ở rồi mang hơi nóng ra.
- Tránh đặt cửa sổ đối thẳng nhà hàng xóm sát rạt nếu cần riêng tư; dùng kính mờ, lam, cửa sổ cao.
- Nhà vệ sinh, bếp: luôn nên có cửa sổ hoặc quạt hút ra ngoài trời để thoát ẩm, mùi.
Ánh sáng tự nhiên
Một quy tắc kinh nghiệm hay được kiến trúc sư nhắc là diện tích cửa sổ lấy sáng nên vào khoảng một phần tám đến một phần mười diện tích sàn phòng hoặc hơn, tuỳ chức năng và hướng. Đây là kinh nghiệm thiết kế, không phải con số cứng. Một số lưu ý:
- Hướng bắc: ánh sáng dịu, đều cả ngày, hợp phòng làm việc, phòng vẽ.
- Hướng nam: có hiên hoặc ô văng che nắng trưa thì vừa sáng vừa mát.
- Hướng đông: nắng sáng dễ chịu, nhưng có thể chói sớm trong phòng ngủ.
- Hướng tây: nắng chiều gắt, nóng, cần lam, rèm, kính chống nóng.
- Cửa sổ cao cho ánh sáng đi sâu vào phòng hơn cửa sổ thấp cùng diện tích.
- Tường, trần màu sáng phản xạ ánh sáng, phòng sáng hơn mà không cần thêm cửa.
Các kiểu cửa sổ và cách mở
| Kiểu | Thông gió | Lưu ý |
|---|---|---|
| Mở quay ra ngoài | Tốt, cánh có thể đón gió | Không hợp chỗ cánh mở ra lối đi, ban công hẹp; tầng cao cần chặn gió |
| Mở quay vào trong | Tốt | Chiếm chỗ trong phòng, vướng rèm |
| Mở lật (hất trên, lật dưới) | Vừa, thông gió khi mưa nhẹ | Hợp ô thoáng cao, nhà vệ sinh |
| Trượt (lùa) | Chỉ mở được khoảng một nửa | Gọn, không chiếm chỗ; kín khí kém hơn nếu phụ kiện kém |
| Lá sách (chớp) | Thông gió liên tục, che nắng | Kín kém khi mưa bão, lạnh |
Mở cửa sổ đúng lúc
- Sáng sớm và tối muộn mùa hè, khi không khí ngoài trời mát hơn trong nhà: mở hết để thay khí, làm mát nhà.
- Giữa trưa nắng gắt: đóng cửa sổ hướng nắng, kéo rèm để giữ mát.
- Mùa nồm: đóng cửa khi ngoài trời ẩm hơn, chỉ mở khi có gió khô; mở lúc nồm làm tường, sàn đọng nước nhiều hơn.
- Khi bụi mịn cao: theo dõi chỉ số chất lượng không khí; những ngày ô nhiễm nặng nên hạn chế mở lâu, có thể mở ngắn để thay khí rồi đóng lại.
- Phòng ngủ: dù dùng điều hoà, nên mở cửa thay khí vài phút trước khi ngủ và sau khi thức dậy.
Góc nhìn hôm nay
Nhà Việt xưa mát nhờ hiên rộng, cửa thượng song hạ bản, ô thoáng, sân trong. Nhà hôm nay nhiều khi đóng kín để chạy điều hoà, rồi phải mua máy lọc không khí. Một cửa sổ đặt đúng chỗ, mở đúng lúc vẫn là chiếc máy lọc rẻ nhất. Khi sửa nhà, nếu chỉ được thêm một thứ, hãy cân nhắc thêm một ô thoáng cao hoặc một cửa sổ ở bức tường đối diện. Phòng sẽ khác hẳn.
Câu hỏi thường gặp
Mở cửa sổ thế nào để phòng thông gió tốt?
Mở cửa ở hai phía đối diện hoặc hai tường khác nhau để gió có đường vào và ra, hoặc kết hợp cửa thấp lấy gió với ô thoáng, giếng trời cao cho khí nóng thoát. Một cửa sổ duy nhất trao đổi khí rất chậm.
Mùa nồm có nên mở cửa sổ không?
Không nên mở khi ngoài trời ẩm hơn trong nhà, vì sẽ làm tường, sàn đọng nước nhiều hơn. Chỉ mở khi có gió khô, kết hợp máy hút ẩm hoặc điều hoà chế độ khô.
Cửa sổ hướng nào lấy sáng tốt nhất?
Hướng bắc cho ánh sáng dịu, đều cả ngày; hướng nam có hiên che thì vừa sáng vừa mát. Hướng tây nắng chiều gắt, cần lam, rèm hoặc kính chống nóng.
Phòng ngủ dùng điều hoà có cần mở cửa sổ không?
Nên. Điều hoà chủ yếu tuần hoàn không khí trong phòng, không thay khí tươi. Mở cửa thay khí vài phút trước khi ngủ và sau khi thức dậy giúp giảm ngột ngạt.