Một cánh cửa cách âm tốt cần hai thứ: đủ nặng, đặc (khối lượng chặn âm) và kín khít bốn phía (âm thanh lọt qua khe hở nhiều hơn qua cánh). Với nhà phố ồn ở đô thị Việt Nam, điểm yếu thường không phải cửa đi mà là cửa sổ và khe hở quanh khung. Thay cửa rỗng bằng cửa đặc, thêm gioăng và thanh chắn đáy tự hạ, dùng kính dán hoặc kính hộp cho cửa sổ là những cách hiệu quả nhất.
Âm thanh đi qua cửa bằng những đường nào
| Đường đi | Mức ảnh hưởng | Ví dụ |
|---|---|---|
| Khe hở quanh cánh | Rất lớn | Khe dưới chân cửa, khe giữa cánh và khung, lỗ khoá |
| Qua cánh cửa | Lớn nếu cánh nhẹ, rỗng | Cửa gỗ công nghiệp rỗng ruột, cửa kính đơn mỏng |
| Qua khe giữa khung và tường | Vừa đến lớn | Khung lắp không chèn kín, chỉ bắn keo một lớp mỏng |
| Qua tường, trần quanh cửa | Tuỳ kết cấu | Tường mỏng, vách thạch cao đơn |
Nguyên tắc quan trọng nhất: âm thanh như nước, chỗ nào hở là chảy qua. Một khe hở chỉ vài milimet dưới chân cửa có thể làm giảm hẳn khả năng cách âm của cả cánh cửa đặc nặng. Vì vậy bịt kín khe là việc nên làm đầu tiên, rẻ nhất và hiệu quả nhất.
Khối lượng: cửa nặng chặn âm tốt hơn
Theo nguyên lý khối lượng trong âm học, vật liệu càng nặng trên mỗi mét vuông thì càng cản âm tốt, nhất là tiếng ồn tần số trung và cao. Cửa gỗ đặc, cửa có lõi đặc nặng cản âm tốt hơn nhiều so với cửa rỗng ruột cùng độ dày. Cửa cách âm chuyên dụng còn có lõi nhiều lớp vật liệu khác nhau, kết hợp vật liệu nặng và vật liệu hút âm.
Khả năng cách âm thường được biểu thị bằng chỉ số như Rw (theo tiêu chuẩn quốc tế ISO) hoặc STC (theo tiêu chuẩn Mỹ), đơn vị decibel. Chỉ số càng cao càng tốt. Một cửa phòng rỗng ruột thông thường có chỉ số thấp; cửa đặc kín khít cao hơn đáng kể; cửa cách âm chuyên dụng cho phòng thu, phòng karaoke còn cao hơn nữa. Khi mua cửa được quảng cáo cách âm, có thể hỏi chỉ số đo theo tiêu chuẩn nào và điều kiện lắp đặt.
Kín khít: gioăng và thanh chắn đáy
- Gioăng khung: dải cao su, silicone gắn quanh khung, cánh đóng ép vào gioăng tạo lớp kín. Gioăng cần đủ đàn hồi và liền mạch, không đứt đoạn ở góc.
- Thanh chắn đáy tự hạ (drop seal): gắn âm ở cạnh dưới cánh; khi cửa đóng, một nút bấm chạm khung làm thanh cao su hạ xuống ép kín sàn; khi mở, thanh tự nâng lên để không cọ sàn. Đây là cách bịt khe dưới chân cửa hiệu quả mà không cần ngưỡng.
- Ngưỡng thấp: nếu chấp nhận ngưỡng, một ngưỡng thấp có gioăng cũng giúp kín.
- Chèn kín khe khung – tường: dùng vật liệu chèn đặc (vữa, keo chuyên dụng, bông khoáng) thay vì chỉ một lớp keo mỏng.
Cửa sổ: điểm yếu của nhà phố
Nhà mặt phố ở Hà Nội, TP.HCM chịu tiếng ồn giao thông từ sáng sớm tới khuya. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trong hướng dẫn về tiếng ồn môi trường năm 2018, khuyến nghị giảm tiếng ồn giao thông đường bộ xuống dưới khoảng 53 dB (trung bình cả ngày đêm) và dưới khoảng 45 dB vào ban đêm, vì tiếng ồn cao hơn liên quan tới rối loạn giấc ngủ và các vấn đề sức khoẻ. Ở nhiều tuyến phố lớn, mức ồn thực tế cao hơn thế đáng kể.
Cửa sổ kính đơn mỏng là điểm âm thanh lọt vào nhiều nhất. Các giải pháp:
- Kính dán an toàn: lớp phim giữa giúp giảm rung, cách âm tốt hơn kính đơn cùng độ dày.
- Kính hộp: hai lớp kính có khoảng khí ở giữa; hiệu quả tốt hơn nếu hai lớp kính có độ dày khác nhau, để không cùng "rung" ở một tần số.
- Khung có gioăng kép, kiểu mở quay thường kín hơn kiểu trượt.
- Cửa sổ hai lớp: thêm một lớp cửa sổ phía trong, cách lớp ngoài vài phân đến chục phân, rất hiệu quả cho phòng ngủ sát phố.
- Rèm dày: giúp giảm vang trong phòng, cản được một phần âm thanh tần số cao, nhưng không thay được cửa kín.
Thứ tự nên làm khi muốn phòng yên tĩnh hơn
- Bịt khe hở: gioăng, thanh chắn đáy, chèn kín khung. Chi phí thấp, hiệu quả rõ.
- Xử lý cửa sổ sát nguồn ồn: thay kính dán, kính hộp, hoặc thêm cửa sổ lớp trong.
- Thay cánh cửa rỗng bằng cánh đặc nặng hơn.
- Nếu vẫn ồn, kiểm tra tường, trần, lỗ điều hoà, ống thông gió, đây là những đường âm thanh khác.
Đừng quên thông gió
Phòng kín để cách âm cũng là phòng kín gió. Khi làm kín cửa, cần có giải pháp thay khí: quạt cấp gió tươi có tiêu âm, điều hoà có chức năng cấp khí tươi, hoặc mở cửa thay khí vào những giờ phố yên tĩnh. Phòng ngủ kín cả đêm không thay khí có thể gây ngột ngạt.
Góc nhìn hôm nay
Giấc ngủ của người sống ở phố đông phụ thuộc rất nhiều vào một vài milimet khe hở quanh cửa. Trước khi nghĩ tới những giải pháp tốn kém, thử một việc đơn giản: tắt đèn trong phòng, bật đèn ngoài hành lang, nhìn xem ánh sáng lọt qua chỗ nào quanh cánh cửa. Chỗ nào ánh sáng lọt được, âm thanh cũng lọt được. Bịt những chỗ ấy là bước đầu tiên của một căn phòng yên tĩnh.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để cửa phòng cách âm tốt hơn?
Bịt kín khe hở bằng gioăng khung và thanh chắn đáy tự hạ, chèn kín khe giữa khung và tường, và thay cánh rỗng bằng cánh đặc nặng hơn. Bịt khe là bước rẻ và hiệu quả nhất.
Nhà mặt phố ồn nên làm gì với cửa sổ?
Dùng kính dán hoặc kính hộp, tốt nhất hai lớp kính có độ dày khác nhau, chọn khung có gioăng kép, hoặc thêm một lớp cửa sổ phía trong cho phòng ngủ sát phố.
Thanh chắn đáy tự hạ là gì?
Là thanh cao su gắn âm ở cạnh dưới cánh cửa, tự hạ xuống ép kín sàn khi cửa đóng và tự nâng lên khi cửa mở, giúp bịt khe dưới chân cửa mà không cần ngưỡng.
Tiếng ồn bao nhiêu là có hại?
Hướng dẫn năm 2018 của WHO khuyến nghị giảm tiếng ồn giao thông đường bộ xuống dưới khoảng 53 dB trung bình cả ngày đêm và dưới khoảng 45 dB ban đêm, vì mức cao hơn liên quan tới rối loạn giấc ngủ và vấn đề sức khoẻ.