Cổng torii nổi trên biển Itsukushima: vì sao đứng vững giữa vịnh

Cổng torii lớn của đền Itsukushima trên đảo Miyajima (Hiroshima, Nhật Bản) đứng giữa vịnh biển, khi triều lên trông như nổi trên mặt nước, khi triều xuống có thể đi bộ ra tận chân cột. Cổng hiện nay được dựng năm 1875, cao khoảng 16 mét, không chôn chân xuống đáy biển mà đứng vững nhờ chính trọng lượng của mình. Torii là cổng đánh dấu ranh giới đất thiêng của đền Thần đạo, và đây là chiếc torii nổi tiếng nhất nước Nhật.

Torii là gì

Torii là cổng đứng trước các đền Thần đạo (Shinto) ở Nhật Bản. Cấu trúc cơ bản rất đơn giản: hai cột đứng, một xà ngang trên cùng (kasagi) thường cong vút ở hai đầu, và một xà ngang thứ hai thấp hơn (nuki) xuyên qua hai cột. Torii không có cánh cửa, không đóng mở. Nó đánh dấu nơi bắt đầu không gian thiêng: đi qua torii là bước từ thế giới thường ngày sang lãnh địa của thần (kami).

Nhiều torii sơn màu đỏ son (vermilion). Màu này được giải thích theo nhiều cách: màu xua tà theo quan niệm cổ, màu của sức sống, và cũng là một lớp sơn bảo vệ gỗ. Cũng có torii bằng gỗ mộc, đá, đồng hoặc bê tông.

Torii có họ hàng ý tưởng với nghi môn của đình làng Việt và các cổng biểu tượng khác ở châu Á: cổng không ngăn ai, chỉ báo cho người đi qua biết mình đang bước vào đâu.

Đền Itsukushima: đền dựng trên mặt nước

Đảo Miyajima (tên chính thức là Itsukushima) nằm trong vịnh Hiroshima, từ xa xưa được coi là hòn đảo thiêng. Vì đảo được coi là thân thể của thần, người xưa tránh xây dựng trên đất liền của đảo, nên đền được dựng trên những dãy cột gỗ vươn ra trên bãi triều. Khi nước lên, cả quần thể đền như nổi trên biển.

Quần thể đền mang dạng hiện nay từ thế kỷ 12, gắn với Taira no Kiyomori, một nhân vật quyền lực thời Heian, người bảo trợ cho việc xây dựng. Đền Itsukushima được UNESCO ghi danh Di sản thế giới năm 1996.

Chiếc torii lớn: những con số

Chiếc torii năm 1875 không phải là chiếc đầu tiên. Theo ghi chép của đền, cổng đã được dựng lại nhiều lần qua các thế kỷ do gỗ mục và bão. Thân cây long não khổng lồ cho cột chính rất khó tìm, nên mỗi lần dựng lại là một việc lớn.

Đứng vững không cần chôn chân

Điều nhiều người ngạc nhiên nhất: chiếc torii không được chôn sâu xuống đáy biển. Chân cột đặt trên nền đá và cọc gia cố dưới bãi bùn, còn sự vững chãi đến từ trọng lượng của chính cổng. Phần xà trên cùng (kasagi) là một hộp gỗ rỗng chứa đầy đá, làm nặng phần đỉnh. Bốn cột phụ ở mỗi chân giúp cổng không bị lật khi sóng gió. Thiết kế này đã giúp cổng đứng qua rất nhiều cơn bão.

Triều lên, triều xuống

Vịnh quanh Miyajima có biên độ thuỷ triều lớn. Hai trạng thái cho hai trải nghiệm khác nhau:

• Triều lên: nước bao quanh chân cổng và chân đền. Từ bờ hoặc từ thuyền nhìn ra, torii như đứng giữa biển. Đây là cảnh trên phần lớn bưu thiếp.
• Triều xuống: bãi cát lộ ra, có thể đi bộ ra tận chân cổng, nhìn tận mắt kích thước của những thân cây long não. Nhiều người còn nhặt vỏ sò, xem cua trên bãi.

Bảng giờ thuỷ triều được công bố hằng ngày; nên xem trước để chọn thời điểm. Lý tưởng là ở lại đảo đủ lâu để thấy cả hai trạng thái trong cùng một ngày.

Đợt đại tu 2019–2022

Từ năm 2019, chiếc torii được che bằng giàn giáo cho một đợt tu bổ lớn, thay phần gỗ hư hỏng, gia cố kết cấu và sơn lại. Đợt tu bổ hoàn tất vào cuối năm 2022. Đây là lần tu bổ lớn nhất trong nhiều chục năm. Những người đến đảo trong thời gian ấy chỉ thấy một khối giàn giáo, một lời nhắc rằng di sản gỗ luôn cần được chăm sóc.

Phép lịch sự khi đi qua torii

1. Cúi chào nhẹ trước khi đi qua torii, như người Nhật vẫn làm.
2. Đi lệch sang một bên, không đi chính giữa. Theo quan niệm Thần đạo, lối chính giữa (seichū) dành cho thần.
3. Rửa tay, súc miệng ở bể nước (chōzuya) trước khi vào khu đền chính, theo hướng dẫn tại chỗ.
4. Không đặt đồ, không leo lên chân cổng khi triều xuống.
5. Với hươu trên đảo: hươu Miyajima thả tự do, có thể giật đồ ăn, giấy tờ. Không cho ăn đồ của người.

Những torii nổi tiếng khác

• Fushimi Inari Taisha (Kyoto): hàng nghìn torii đỏ nối nhau thành đường hầm lên núi, mỗi cổng do một cá nhân hay doanh nghiệp cúng dường.
• Đền Meiji (Tokyo): torii gỗ bách lớn, màu gỗ mộc không sơn.
• Torii hồ Ashi (Hakone): torii đỏ đứng sát mép hồ, nhìn ra núi Phú Sĩ khi trời quang.

Góc nhìn hôm nay

Từ ga Miyajimaguchi, phà đưa khách sang đảo trong khoảng mười phút. Khi phà tới gần, chiếc torii đỏ hiện dần trên mặt nước, và đó là lúc nhiều người hiểu vì sao người Nhật xếp Miyajima vào "Ba cảnh đẹp nhất Nhật Bản" (Nihon Sankei), cùng với Matsushima và Amanohashidate. Nếu có thể, hãy ở lại sau giờ phà cuối để thấy torii được chiếu sáng trong đêm, khi đảo đã vắng khách.