Chín cửa sông Cửu Long gồm những cửa nào và nay còn mấy cửa

Tên "Cửu Long" (chín rồng) gắn với chín cửa sông Mê Kông đổ ra Biển Đông ở Việt Nam: sáu cửa của sông Tiền (Cửa Tiểu, Cửa Đại, Ba Lai, Hàm Luông, Cổ Chiên, Cung Hầu) và ba cửa của sông Hậu (Định An, Bát Xắc, Tranh Đề). Ngày nay cửa Ba Lai đã bị chắn bởi cống đập xây xong năm 2002 và cửa Bát Xắc đã bị bồi lấp, nên trên thực tế chỉ còn bảy cửa thông ra biển. Những thay đổi ấy phản ánh một châu thổ đang chuyển động không ngừng.

Sông Mê Kông và đồng bằng chín cửa

Sông Mê Kông dài khoảng 4.800 km, bắt nguồn từ cao nguyên Tây Tạng, chảy qua Trung Quốc, Myanmar, Lào, Thái Lan, Campuchia rồi vào Việt Nam. Từ Phnôm Pênh, sông chia thành hai nhánh lớn: sông Tiền và sông Hậu. Khi gần tới biển, mỗi nhánh lại toả thành nhiều nhánh nhỏ, ra biển ở nhiều cửa, tạo nên Đồng bằng sông Cửu Long.

"Cửu Long" là cách gọi theo chữ Hán của người Việt, hình dung chín cửa sông như chín con rồng đổ ra biển. Con số chín cũng là một con số đẹp trong văn hoá Á Đông, nên tên gọi được giữ dù số cửa thực tế đã thay đổi.

Chín cửa: danh sách và hiện trạng

Các tên vùng ghi trong bảng là tên quen gọi truyền thống; sau đợt sắp xếp tỉnh năm 2025, nhiều tỉnh ở đồng bằng đã sáp nhập, nên tên tỉnh hành chính hiện nay có thể khác.

Cửa Ba Lai: cánh cửa bị đóng lại

Ba Lai từng là một cửa sông của sông Tiền chảy qua vùng Bến Tre. Từ cuối thế kỷ 20, nhánh sông này đã bị bồi lắng nhiều. Năm 2002, cống đập Ba Lai được xây xong, chặn cửa sông nhằm ngăn mặn, giữ ngọt cho vùng canh tác phía trong. Kể từ đó, nhánh Ba Lai gần như thành một hồ chứa nước ngọt dài, không còn là cửa thông với biển như trước.

Công trình này giúp nhiều vùng có nước ngọt sản xuất, nhưng cũng gây tranh luận về tác động tới môi trường, thuỷ sản và chất lượng nước phía trong cống. Đây là ví dụ cho thấy việc "đóng" một cửa sông là quyết định có lợi có hại, không đơn giản.

Cửa Bát Xắc: cánh cửa bị bồi lấp

Bát Xắc (cũng gọi Ba Thắc) từng là một cửa của sông Hậu, nằm giữa cửa Định An và cửa Tranh Đề. Theo thời gian, phù sa bồi lắng, cồn bãi mọc lên, dòng chảy chuyển sang các cửa bên cạnh, khiến cửa Bát Xắc dần bị lấp. Không có một thời điểm "đóng cửa" rõ ràng như Ba Lai; đây là quá trình tự nhiên kéo dài.

Một châu thổ đang thay đổi

Hai cửa đã mất chỉ là phần dễ thấy của một bức tranh lớn hơn. Đồng bằng sông Cửu Long đang đối mặt với nhiều thay đổi:

• Phù sa giảm: các đập thuỷ điện trên dòng chính và phụ lưu Mê Kông ở thượng nguồn giữ lại một phần bùn cát.
• Khai thác cát lòng sông làm hạ đáy sông, tăng sạt lở bờ.
• Xâm nhập mặn: mùa khô, nước mặn từ các cửa sông vào sâu hơn, nhất là những năm hạn.
• Sụt lún do khai thác nước ngầm ở nhiều nơi.
• Nước biển dâng theo xu hướng biến đổi khí hậu.

Các cửa sông là nơi những thay đổi ấy hiện ra rõ nhất: nơi mặn ngọt giao nhau, nơi bờ bồi bờ lở, nơi rừng ngập mặn giữ hay mất đất.

Đời sống ở các cửa sông Cửu Long

Vùng cửa sông là nơi có rừng ngập mặn (đước, mắm, bần), bãi bồi, cồn nổi, nghề nuôi tôm, nuôi nghêu, đánh bắt ven bờ. Nhiều cồn ở cửa sông như cồn Phụng, cồn Thới Sơn trên sông Tiền gần Mỹ Tho, Bến Tre là điểm du lịch sinh thái. Ở cửa Tranh Đề có cảng cá Trần Đề, nơi tàu ra đảo Côn Đảo xuất phát.

Góc nhìn hôm nay: đi xem cửa sông

1. Đi thuyền trên sông Tiền từ Mỹ Tho hoặc Bến Tre ra phía cửa, thấy sông mở rộng dần, nước chuyển màu.
2. Thăm rừng ngập mặn ở vùng cửa sông Trà Vinh, Bến Tre để hiểu vai trò giữ đất của rừng.
3. Ghé cảng Trần Đề buổi sáng để thấy nhịp sống của một cửa biển đông tàu cá.
4. Hỏi người địa phương về mặn, về mùa nước, về những bãi bồi mới; họ là người thấy rõ nhất châu thổ thay đổi.
5. Không bơi tắm ở cửa sông: dòng chảy, thuỷ triều và luồng tàu ở đây rất nguy hiểm.