Cửa Lò: cửa biển sông Cấm, bãi tắm xứ Nghệ và đảo Hòn Ngư

Cửa Lò là vùng biển phía đông thành phố Vinh, Nghệ An, nơi sông Cấm đổ ra biển; từ một cửa biển làng chài, nơi đây trở thành một trong những bãi tắm đông khách nhất miền Bắc và Bắc Trung Bộ, với bãi cát dài, sóng tương đối êm và các đảo nhỏ ngoài khơi như Hòn Ngư. Hiểu Cửa Lò là hiểu một kiểu cửa biển điển hình: nửa là cảng cá, nửa là bãi tắm.

Cửa sông Cấm và vùng biển

Sông Cấm là một con sông nhỏ chảy qua vùng đồng bằng ven biển phía bắc Vinh và đổ ra biển ở Cửa Lò. Ở cửa sông có cảng cá và cảng biển, tàu thuyền ra vào hằng ngày. Phía nam, bờ biển trải dài thành bãi cát thoải, kéo tới gần cửa Hội, nơi sông Lam ra biển.

Ngoài khơi Cửa Lò có cụm đảo Hòn Ngư (gồm hai hòn, thường được gọi là Song Ngư), cách bờ vài cây số, có ngọn hải đăng và chùa trên đảo. Gần bờ có mũi đá Lan Châu nhô ra biển, nơi có thể đứng ngắm cả bãi tắm và đảo.

Về tên gọi "Cửa Lò", có nhiều cách giải thích trong dân gian, gắn với nghề làm muối, lò nung hoặc hình dáng địa thế. Chưa có tài liệu nào xác định chắc chắn, nên người đọc nên coi đây là những câu chuyện địa phương.

Từ làng chài đến thị trấn biển

Như nhiều cửa biển khác, Cửa Lò trước hết là làng chài. Cửa sông là nơi thuyền trú khi biển động, là nơi bán cá, mua lưới. Người dân sống bằng nghề đánh bắt gần bờ, làm nước mắm, phơi cá, làm muối.

Từ thế kỷ 20, bãi biển dài và gần thành phố Vinh khiến Cửa Lò dần trở thành nơi nghỉ mát. Đến cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21, du lịch biển phát triển mạnh, khách sạn mọc dọc bờ, Cửa Lò trở thành đô thị du lịch biển quan trọng của Nghệ An. Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, khu vực này thuộc các phường ven biển của tỉnh Nghệ An.

Một cửa biển, hai nhịp sống

Đến Cửa Lò mà chỉ ở bãi tắm là mới thấy một nửa. Nên dành một buổi sáng ra khu cảng cá, xem thuyền về, xem người bán cá, để thấy cửa biển "làm việc" ra sao.

Mùa nào đi Cửa Lò

• Mùa hè (khoảng tháng 5 đến tháng 8): mùa tắm biển chính, nước ấm, nắng nhiều. Cuối tuần và dịp lễ rất đông.
• Gió Lào: vùng Nghệ An mùa hè có những đợt gió tây khô nóng, có ngày rất oi; tắm biển buổi sáng sớm và chiều muộn là dễ chịu nhất.
• Mùa mưa bão (khoảng tháng 9 đến tháng 11): biển động, có bão, không phải mùa tắm biển.
• Mùa đông: biển lạnh, gió mùa đông bắc, vắng khách, hợp để ngắm biển, ăn hải sản và đi dạo.

Hải sản và nghề biển

Hải sản vùng Cửa Lò gồm mực, ghẹ, tôm, cá thu, cá nục, cua, và các loại cá biển tươi bán ở chợ cá sáng sớm. Nghề làm nước mắm, cá khô, mực khô vẫn còn ở các làng ven biển Nghệ An. Khi mua hải sản ở các điểm du lịch, nên hỏi giá trước khi chọn, cân trước mặt, và ưu tiên nơi niêm yết rõ ràng.

Cửa Lò và cửa Hội: hai cửa gần nhau

Phía nam Cửa Lò không xa là cửa Hội, nơi sông Lam đổ ra biển, giữa Nghệ An và Hà Tĩnh. Hai cửa biển gần nhau cho thấy một đặc điểm của bờ biển Bắc Trung Bộ: các con sông ngắn từ dãy Trường Sơn đổ ra biển ở nhiều cửa sát nhau, xen kẽ những bãi cát dài. Cửa Hội có bài riêng trong danh mục này.

An toàn khi tắm ở Cửa Lò

Bãi tắm Cửa Lò được coi là tương đối an toàn khi biển êm, nhưng vẫn có những điều cần nhớ:

1. Tắm ở khu vực có cứu hộ, có phao, có cờ báo. Tránh tắm gần cửa sông Cấm, nơi dòng chảy và tàu thuyền ra vào.
2. Không tắm khi có cờ đỏ, khi biển động, khi có thông báo của ban quản lý.
3. Không ra quá xa, nhất là khi không biết bơi giỏi.
4. Không tắm sau khi uống rượu bia hoặc vừa ăn no.
5. Trẻ em luôn có người lớn trông sát bên, mặc áo phao.
6. Nhận biết dòng chảy xa bờ: vùng nước sẫm màu, ít sóng vỡ, có bọt và rác trôi ra ngoài. Nếu bị cuốn, bơi song song với bờ, không cố bơi ngược dòng vào bờ.

Góc nhìn hôm nay

Cửa Lò là ví dụ cho số phận của nhiều cửa biển Việt Nam: từ nơi trú thuyền, thành nơi nghỉ mát, rồi thành đô thị du lịch. Điều làm nên giá trị của nó vẫn là thứ cũ nhất: một con sông gặp biển. Nếu có dịp, hãy đi thuyền ra Hòn Ngư một buổi, nhìn lại bờ từ ngoài biển: cửa sông Cấm, bãi cát, dãy khách sạn, và phía xa là đồng bằng xứ Nghệ. Đó là góc nhìn mà người đánh cá thấy mỗi ngày khi về cửa.