Đi bộ qua các cổng xưa: gợi ý lộ trình Hà Nội và Huế trong một ngày

Một buổi đi bộ qua cổng xưa ở Hà Nội có thể nối Ô Quan Chưởng, phố Cửa Đông, Cửa Bắc, Đoan Môn và Cột Cờ trong khoảng 4–5 km; ở Huế, một ngày đạp xe đủ để qua Thượng Tứ, Ngọ Môn, Hiển Nhơn và vòng các cửa Kinh thành. Bài này gợi ý hai lộ trình cụ thể, thời điểm nên đi, những thứ cần mang và những điều nên để ý ở từng cổng, cho người muốn hiểu thành phố qua những cánh cửa của nó.

Vì sao nên đi theo cổng

Đi tham quan theo kiểu "điểm đến" thường bỏ qua những đoạn nối giữa các di tích. Đi theo cổng thì ngược lại: chính khoảng giữa hai cổng mới cho thấy thành phố xưa lớn bao nhiêu, đường đi thế nào, chợ ở đâu, sông ở đâu. Cổng là các "dấu chấm" trên một đường viền đã mất; đi bộ nối chúng lại là vẽ lại đường viền ấy bằng chân.

Lộ trình Hà Nội: từ cửa ô ra sông tới Cột Cờ

Tổng quãng đường khoảng 4–5 km, đi thong thả mất một buổi sáng nếu có vào Hoàng thành. Có thể đảo ngược thứ tự nếu muốn kết thúc ở phố cổ để ăn trưa.

Mẹo cho lộ trình Hà Nội

• Đi sáng sớm ở đoạn phố cổ (điểm 1–4), trước khi xe đông.
• Kiểm tra giờ mở cửa Hoàng thành và lầu Bắc Môn; một số khu có thể đóng ngày nhất định trong tuần.
• Mùa thu (tháng 9–11) là thời điểm dễ chịu nhất, mùa hè nóng ẩm, mùa đông có thể mưa phùn.
• Vỉa hè phố cổ thường bị chiếm chỗ, đi cùng trẻ nhỏ cần nắm tay khi băng qua phố.

Lộ trình Huế: một ngày với Kinh thành và Đại Nội

Buổi sáng: Đại Nội qua bốn cửa

1. Vào Kinh thành qua cửa Thượng Tứ từ phía sông Hương. Dừng nhìn vọng lâu và tên chữ trên cổng.
2. Kỳ Đài và Ngọ Môn: đứng giữa hai công trình nhìn lầu Ngũ Phụng; vào Đại Nội qua lối bên của Ngọ Môn.
3. Trục chính: hồ Thái Dịch, điện Thái Hoà, Đại Cung Môn của Tử Cấm Thành.
4. Phía tây: Thế Miếu, Cửu Đỉnh, Chương Đức Môn.
5. Ra ở Hiển Nhơn Môn, cổng trang trí khảm sành sứ ở phía đông.

Buổi chiều: vòng Kinh thành bằng xe đạp

1. Thuê xe đạp và đi dọc mặt nam Kinh thành qua cửa Ngăn, cửa Sập, cửa Nhà Đồ.
2. Vòng lên phía tây qua cửa Hữu, Chánh Tây, An Hoà.
3. Phía bắc: cửa Hậu, rồi sang Kẻ Trài, khu Mang Cá và cửa Trấn Bình.
4. Kết thúc ở cửa Đông Ba, gần chợ Đông Ba, ngắm sông Hương lúc chiều.
5. Dừng ở hai cửa nước trên sông Ngự Hà nếu còn sức.

Vòng Kinh thành gần 10 km, đường phẳng, đạp chậm khoảng hai tiếng có dừng nghỉ. Nếu còn ngày thứ hai, nên dành cho các lăng tẩm, bắt đầu từ lăng Minh Mạng với Đại Hồng Môn.

Mẹo cho lộ trình Huế

• Tránh giữa trưa mùa hè, nắng Huế rất gắt, nhiều đoạn không có bóng cây.
• Mùa mưa (khoảng tháng 9 đến tháng 12) có thể mưa dầm nhiều ngày, mang áo mưa và giày chống trơn.
• Đại Nội rộng, đi bộ trong Đại Nội có thể vài km, nên mang nước và mũ.
• Đại Nội mở đêm vào một số thời điểm, cổng được chiếu sáng; xem lịch trên trang của Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế.

Mang theo gì

• Một bản đồ cũ (thế kỷ 19) của thành phố, bản số hoá trên điện thoại, để so vị trí cổng.
• Danh sách tên chữ và tên dân gian các cổng (các bài khác trong danh mục này có bảng sẵn).
• Giày đế mềm, nước, mũ.
• Một cuốn sổ nhỏ để ghi chữ trên cổng, hoặc chụp ảnh chính diện rồi tra sau.

Đi cùng trẻ em: biến cổng thành câu hỏi

Trẻ em thường chán khi nghe kể niên đại. Có thể biến mỗi cổng thành một câu hỏi nhỏ:

• "Cổng này có mấy lối đi? Lối nào to nhất? Con đoán lối to nhất dành cho ai?"
• "Trên tường có vết gì lạ không?" (ở Cửa Bắc)
• "Mái cổng giống con chim gì?" (ở Ngọ Môn, lầu Ngũ Phụng)
• "Vì sao cửa giữa lại đóng?" (ở Đại Hồng Môn lăng Minh Mạng)

Những câu hỏi ấy giúp trẻ tự quan sát, và người lớn cũng nhìn kỹ hơn.

Góc nhìn hôm nay: lịch sự với di tích

Cổng xưa phần lớn vẫn nằm giữa đời sống, có xe qua, có người bán hàng, có người ở. Vài nguyên tắc nhỏ giúp chúng bền lâu: không leo trèo, không khắc chữ, không dán giấy; chụp ảnh không chắn lối xe; tôn trọng khu vực thờ tự ở các lầu cổng; mua vé đúng nơi bán chính thức. Một cánh cổng đã đứng hai trăm năm cần thêm chút cẩn thận từ mỗi người đi qua để đứng thêm hai trăm năm nữa.