Cửa cuốn gồm các nan hoặc tấm thép, nhôm nối với nhau, cuốn quanh một trục phía trên nhờ mô tơ điện, chạy lên xuống trong hai ray hai bên; nó gọn, chắc và rất phổ biến ở nhà phố, cửa hàng, gara Việt Nam. Nhưng cửa cuốn cũng có hai rủi ro lớn cần biết: kẹp người, nhất là trẻ nhỏ, khi cửa đang hạ, và chặn lối thoát khi có cháy và mất điện. Cảm biến chống va, bộ lưu điện, tay kéo khẩn cấp và một lối thoát thứ hai là những thứ nên có.
Cấu tạo
| Bộ phận | Chức năng |
|---|---|
| Thân cửa (nan, lá) | Các nan thép, nhôm hoặc tấm thép liền, có thể có khe thoáng; cuốn lại khi mở |
| Trục cuốn và lò xo | Trục nằm ngang phía trên, lò xo cân bằng giúp giảm tải cho mô tơ |
| Mô tơ | Mô tơ treo bên ngoài trục hoặc mô tơ ống nằm trong trục, quay trục để cuốn, nhả |
| Ray dẫn hướng | Hai ray đứng hai bên, giữ thân cửa chạy thẳng, có gioăng giảm ồn |
| Hộp che trục (hộp kỹ thuật) | Che trục và cuộn cửa, chống bụi, tăng thẩm mỹ |
| Bộ điều khiển | Nhận lệnh từ nút bấm, điều khiển từ xa, điện thoại; giới hạn hành trình |
| Thiết bị an toàn | Cảm biến hồng ngoại đáy cửa, thanh đáy cảm ứng, bộ lưu điện, tay kéo xích khẩn cấp |
Ở Việt Nam, cửa cuốn phổ biến từ khoảng thập niên 1990–2000, thay dần cửa xếp sắt ở nhà phố. Ưu điểm là khi mở, cửa cuộn gọn lên trên, không chiếm chỗ hai bên như cửa xếp, mặt tiền mở hết chiều ngang để bán hàng hay đưa xe vào.
Rủi ro thứ nhất: kẹp người khi cửa hạ
Thân cửa cuốn nặng, mô tơ khoẻ. Nếu không có cảm biến, cửa đang hạ sẽ tiếp tục đè xuống dù gặp vật cản. Báo chí đã nhiều lần đưa tin về những tai nạn trẻ em bị cửa cuốn đè, kẹp khi chui qua lúc cửa đang hạ, hoặc khi người lớn bấm điều khiển mà không nhìn thấy trẻ.
Cách phòng
- Lắp cảm biến chống va: mắt hồng ngoại hai bên chân ray hoặc thanh đáy cảm ứng, khi có vật cản cửa dừng hoặc đảo chiều đi lên.
- Kiểm tra cảm biến định kỳ: đặt một vật mềm (thùng giấy) dưới cửa, cho cửa hạ để xem cửa có dừng không.
- Chỉ bấm hạ cửa khi nhìn thấy cả vùng cửa. Không bấm điều khiển từ trong nhà khi không thấy bên ngoài.
- Cất điều khiển xa tầm tay trẻ; dạy trẻ không chui qua cửa đang chạy, không đu bám vào cửa.
- Không đứng, không để xe dưới cửa khi cửa đang lên xuống.
Rủi ro thứ hai: chặn lối thoát khi cháy
Nhà ống ở đô thị Việt Nam thường có mặt tiền hẹp, cửa cuốn ở tầng trệt, các tầng trên làm khung sắt kín ban công, cửa sổ. Ban đêm cửa cuốn đóng, khoá. Khi cháy (thường bắt đầu từ tầng trệt nơi để xe máy, hàng hoá, ổ điện), điện thường bị cắt hoặc chập, cửa cuốn không mở được bằng mô tơ, lối thoát tầng trệt bị chặn bởi chính đám cháy, các tầng trên không có lối ra vì khung sắt kín. Nhiều vụ cháy nhà ống có thương vong nặng đã xảy ra theo kịch bản này.
Cách giảm rủi ro
- Bộ lưu điện cho cửa cuốn: giúp mở cửa khi mất điện lưới. Cần kiểm tra ắc quy định kỳ, vì lưu điện hết pin thì vô dụng.
- Tay kéo xích hoặc tay quay khẩn cấp: để mở cửa bằng tay khi mô tơ không chạy; cả nhà cần biết vị trí và cách dùng.
- Lối thoát thứ hai: không bịt kín toàn bộ khung sắt ban công, cửa sổ; để ít nhất một ô mở được từ bên trong, có chìa treo gần đó; có lối lên mái hoặc sang nhà bên.
- Không để xe máy, hàng hoá dễ cháy sát cửa cuốn và chỗ ổ điện; không sạc xe điện qua đêm ở tầng trệt sát lối ra.
- Lắp báo khói, bình chữa cháy ở tầng trệt và mỗi tầng ngủ.
- Diễn tập: cả nhà biết thoát đường nào khi lối tầng trệt bị chặn.
Hướng dẫn chi tiết về thoát nạn và chữa cháy trong nhà ở là chủ đề an toàn nhà ở riêng, nhưng với nhà có cửa cuốn, câu hỏi đầu tiên nên tự hỏi là: nếu mất điện, nhà mình mở cửa cuốn bằng cách nào?
Bảo dưỡng cửa cuốn
- Vệ sinh ray vài tháng một lần, lau bụi, cát; bôi trơn bằng loại dầu, mỡ phù hợp theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Nghe tiếng mô tơ: tiếng kêu lạ, cửa chạy giật, chạy chậm là dấu hiệu cần kiểm tra.
- Kiểm tra cảm biến và lưu điện định kỳ như trên.
- Không tự tháo hộp trục, chỉnh lò xo: lò xo trục chịu lực lớn, có thể gây thương tích; việc này để thợ.
- Kiểm tra điểm cấp điện: dây điện, ổ cắm cho mô tơ phải gọn, có aptomat riêng.
Cửa cuốn ở nơi công cộng
Ở trung tâm thương mại, kho hàng, cửa cuốn chống cháy được dùng để ngăn chia khoang cháy: bình thường cuộn trên trần, khi có báo cháy thì tự hạ để ngăn lửa, khói lan. Những cửa này có quy định riêng về thời gian chịu lửa và cơ chế hạ. Theo quy chuẩn an toàn cháy, cửa cuốn nhìn chung không được dùng làm cửa trên lối thoát nạn, vì người không thể mở nó nhanh khi hoảng loạn.
Góc nhìn hôm nay
Cửa cuốn là một phần quen thuộc của phố Việt Nam, tiếng cửa cuốn kéo lên mỗi sáng là tiếng "mở hàng" của thời hiện đại, như tiếng tháo ván cửa ở phố cổ xưa. Nó tiện, chắc, gọn. Chỉ cần thêm vài thiết bị không đắt và vài thói quen đúng, nó sẽ không bao giờ trở thành cánh cửa chặn đường thoát của chính gia đình mình.
Câu hỏi thường gặp
Cửa cuốn hoạt động thế nào?
Thân cửa gồm các nan hoặc tấm thép, nhôm cuốn quanh một trục phía trên nhờ mô tơ điện, chạy lên xuống trong hai ray hai bên. Bộ điều khiển giới hạn hành trình và nhận lệnh từ nút bấm hay điều khiển từ xa.
Mất điện có mở được cửa cuốn không?
Được nếu có bộ lưu điện còn ắc quy tốt hoặc tay kéo xích, tay quay khẩn cấp. Cả nhà cần biết vị trí và cách dùng, và kiểm tra lưu điện định kỳ.
Làm sao để cửa cuốn không kẹp trẻ em?
Lắp cảm biến chống va hồng ngoại hoặc thanh đáy cảm ứng, kiểm tra định kỳ, chỉ hạ cửa khi nhìn thấy cả vùng cửa, cất điều khiển xa tầm tay trẻ và dạy trẻ không chui qua cửa đang chạy.
Nhà có cửa cuốn cần chuẩn bị gì phòng cháy?
Có bộ lưu điện hoặc tay kéo khẩn cấp, lối thoát thứ hai ở tầng trên không bị khung sắt bịt kín, không để xe và hàng dễ cháy sát cửa, lắp báo khói và bình chữa cháy.